top of page

23

-
15 tháng 11, 2026
16 tháng 10, 2026
Nguyễn Ngọc Linh

Trong những cuộc trò chuyện nổi tiếng của mình với điêu khắc gia bậc thầy Auguste Rodin, nhà phê bình Paul Gsell đã tóm tắt lý thuyết của Rodin về khả năng biểu đạt của hình thể con người thế này: “Người ta hầu như chỉ thấy mỗi khuôn mặt là tấm gương phản chiếu tâm hồn: sự linh hoạt của các đường nét trên gương mặt dường như là biểu hiện bên ngoài rõ ràng và duy nhất của đời sống tinh thần. Trên thực tế, không một cơ bắp nào trên cơ thể mà không bộc lộ những biến thiên ở bên trong. Mỗi phần cơ thể đều nói lên niềm vui hay nỗi buồn, cơn đắm say hay nỗi tuyệt vọng, sự điềm tĩnh hay cơn thịnh nộ. Đôi tay dang rộng hay thân mình thả lỏng đều có thể toát lên vẻ dịu dàng chẳng kém gì ánh mắt hay đôi môi.” - L’Art, 1911 (*)


Đó là nói về ngôn ngữ điêu khắc, vốn có những ưu thế riêng trong việc tái tạo hình thể ở không gian ba chiều. Nhưng nếu không có khối để chạm, chỉ có nét và mảng trên mặt phẳng, thì hình thể có thể được lần tìm về gốc rễ biểu đạt và triệt để đến đâu?


Mười năm qua, có một nghệ sĩ đã tự học, tự nghiên cứu để đào sâu đến cốt lõi của hình thể người: đi cho bằng được đến tận cùng cấu trúc xương và cơ, từ đó tạo lập một con đường thực hành hội họa độc đáo, tập trung xoay quanh bộ môn giải phẫu học nghệ thuật. 


Mùa thu này Manzi trân trọng giới thiệu ‘𝟐𝟑’, một tập hợp lần đầu tiên các tác phẩm của Nguyễn Ngọc Linh bên cạnh những tài liệu lưu trữ và ghi chép cá nhân, lưu lại chặng đường từ một người tự học đến một người dạy và một nghệ sĩ độc lập.


𝟐𝟑 - tập hợp các tác phẩm của 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂̃𝐧 𝐍𝐠𝐨̣𝐜 𝐋𝐢𝐧𝐡
📍Manzi Art Space | 14 Phan Huy Ích, Ba Đình Hà Nội

️🎉 Liên hoan: 18.00 tối thứ Sáu, 16.10.2026
➖ Mở cửa hàng ngày: 08.00 - 19.00 | 17.10 - 15.11.2026
➖ Vào cửa tự do


Một số sự kiện bên lề (trò chuyện nghệ sĩ và workshop thực hành) cũng sẽ được tổ chức trong thời gian mở cửa. Chi tiết sẽ được cập nhật sớm


_______

(*) nguyên bản tiếng Pháp, dịch lại từ bản tiếng Anh ‘Art: Conversations With Paul Gsell’, của dịch giả deCaso J, Sanders PB. Berkeley, CA, University of California Press, trang 10.

CÁC TÁC PHẨM
​ẢNH TRIỂN LÃM

Là hợp lẽ nếu ta bắt đầu từ điểm xuất phát của mọi sự: cuốn Anatomie Artistique của Paul Richer (1849–1933), giáo sư giải phẫu tạo hình tại École des Beaux-Arts ở Paris. Xuất bản lần đầu năm 1889, cuốn sách được xem là một trong những công trình kinh điển về giải phẫu học dành cho nghệ thuật tạo hình, từng là tư liệu tham khảo của nhiều danh họa như Renoir, Degas, Braque,... Linh tình cờ có được cuốn sách trong thời gian du học tại Pháp, và suốt ba năm sau đó, nó đồng hành cùng anh trên một con đường tự học khắt khe mà hiệu quả, trong đó “chép xương” là một trong những bước nền tảng cốt lõi. Anh bắt đầu bằng việc chép lại từng trang sách, tỉ mẩn lần theo từng cấu trúc xương bằng bút bi: thứ bút không thể tẩy xóa buộc người vẽ phải quan sát kỹ và tính toán đúng tỷ lệ trước khi đặt nét. Việc chép tay toàn bộ cuốn sách kiến tạo nên một dạng “bản đồ” in sâu trong trí nhớ, giúp Linh thuộc lòng các thuật ngữ chuyên môn, vị trí bám của các đầu cơ và những điểm mốc cố định trên bộ khung xương; cùng lúc đó,  bàn tay lại dần hình thành phản xạ vẽ liền một nét.


Nhưng những trang sách phẳng luôn dễ thiếu sót: chúng có thể đánh lừa người vẽ khi chỉ dẫn một góc nhìn duy nhất mà thiếu đi công cụ trực quan ba chiều. Và cơ duyên lại một lần nữa xoay vần lạ lùng với Linh: một sinh viên mỹ thuật bắt đầu được phép lui tới Viện Giải phẫu Strasbourg. Tại đây, anh miệt mài nghiên cứu chẳng kém một sinh viên y khoa, đối chiếu những gì đã học từ sách với các mẫu xương và tiêu bản thật, quan sát từ nhiều hướng, xoay các khớp nối để hiểu những khối lồi, chỗ lõm, rãnh sâu nơi các bó cơ bám vào. Từ lý thuyết trong sách và thực nghiệm trên xương người, Linh bắt đầu tự tổng hợp thành một hệ thống tài liệu mang dấu ấn riêng: anh không vẽ lại xương như một bức ảnh y khoa, mà hình học hóa chúng thành những cấu trúc khối cơ bản (hộp vuông, khối trụ, diện phẳng), lọc bỏ chi tiết thừa để giữ lại “khối” mà vẫn bảo đảm sự chính xác về giải phẫu. Ba tập lưu trữ (ghi chép giải phẫu xương sọ, bàn chân, chi dưới) được bày tại ‘23’ lần này chỉ là một phần tài liệu trong quá trình tự học của anh.


Chính từ một nền tảng logic và chuẩn xác triệt để như vậy, Linh hình thành một cách vẽ riêng, hết sức kỷ luật, nghiêm cẩn và rành mạch. Anh chỉ đi một nét liền, sạch sẽ, không tẩy xóa, không chú trọng phối cảnh hay dụng tâm dựng chiều sâu bằng phân lớp không gian; mà thay vào đó kiểm soát cao độ sự chính xác của từng chi tiết, từng bộ phận cơ thể các nhân vật trong những tư thế và góc độ khác nhau. Phần lớn tranh đơn sắc, màu giản lược đến mức tối thiểu, và không có gì trừu tượng: mọi thành tố trong tranh đều có hình thể rõ ràng. Mỗi bức vẽ của Linh là một lần chuyển hóa từ những tưởng tượng riêng: thay vì một sao chép thụ động từ quan sát trực tiếp, anh tái tạo các hình dung trong đầu mình thành một vật thể trên mặt phẳng hai chiều, nhưng vật thể ấy không thể tự do nằm ngẫu nhiên ở đâu cũng được: nó phải có vị trí xác định và mối tương quan đúng, hợp lý với toàn thể, từ tỷ lệ, góc độ, chiều dài đến tư thế. Sai một thông số, bức vẽ mất lý do tồn tại.


Điều kỳ lạ là dù không chủ ý áp đặt một câu chuyện hay dẫn dắt người xem vào một thế giới cụ thể, Linh vẫn vô thức lộ cho ta thấy những bong bóng ẩn tàng của tự sự và ám ảnh cá nhân; dù bị đè nén chúng vẫn chực chờ cuộn trào vỡ tan trên bề mặt. Hai mươi ba bức vẽ dồi dào các tư thế, sinh động đủ mọi góc nhìn nhưng gần như hoàn toàn hư trống phần hậu cảnh. Tất thảy đối tượng của tranh, dù là thân hình tả thực hay các sinh thể lai ghép tưởng tượng, không cái nào có vẻ bị giam cầm trong một phối cảnh rõ ràng, mà được cuộn bọc trong vẻ thần bí rất riêng. Chúng hiện hình rời rạc, biệt lập với nhau, nhưng đều khoác một dáng vẻ vô định, và hiển nhiên không còn là đơn vị tâm-sinh lý riêng biệt của một cá thể nào đó nữa. Trái lại, thân hình người - đối tượng xuyên suốt trong tranh của Linh dần khái quát hóa thành một THÂN THỂ không ngôi, bí hiểm, trơ trụi phơi bày trong những xung mạch mịt mùng: một dòng xoáy mê mải giữa ân sủng và đọa đày, cuốn đi cái dị biệt của từng số phận hướng về phía cái chung cuộc của mọi sự, cái chết.


Thân thể là điều kiện vật lý cho sự tồn tại hữu hình của mọi sinh vật sống: ta ý thức mình sở hữu nó, nhưng đồng thời lệ thuộc vào nó hoàn toàn. Nó là thứ đầu tiên ta có để đến với thế gian, và cũng là thứ cuối cùng ta phải từ bỏ. Nó là một tạo tác của tự nhiên với cơ chế vận hành cân bằng hoàn hảo, mà cho dù ta xây dựng hiểu biết về cỗ máy ấy tinh vi và chi tiết đến đâu, vẫn sẽ có lúc ta bất lực trước nó; thân thể mãi mãi là một giới hạn ta luôn phải khuất phục mà không thể vượt thoát. Nhận thức ấy đưa đến một hệ quả tất yếu: ta mắc kẹt trong mâu thuẫn đầy mê hoặc giữa niềm kiêu hãnh của một cấu trúc sinh học tối ưu, đẹp đẽ, tự ý thức được sức mạnh của mình, và nỗi u hoài khi thấm thía sự mong manh của xác thịt cùng yếu đuối của phàm nhân. Thân thể vừa hữu hạn vừa vô cùng. Tranh của Linh vì thế loáng thoáng sự phản kháng cái tính hữu hạn, cái số phận phải già, bệnh và chết, cái bất lực khôn kham của cá nhân trước dòng cuốn của thế cục chung. Sự thất bại của cuộc phản kháng ấy là hiển nhiên và có thể thấy trước, nhưng không hề tước đi giá trị của thân thể; ngược lại, nó càng tụng ca thêm cái lễ hội ngắn ngủi mà thân thể có quyền được hưởng và cuộc sống đôi lúc cho phép nó hưởng.


Sự sống, và mọi sinh thể từng hiện diện hay đã biến mất, từ góc độ khoa học, đều là thành quả của tiến hóa: tổng hòa của vô số trùng hợp kỳ diệu. Mỗi con người khởi đầu từ 23 cặp nhiễm sắc thể; trục Trái Đất nghiêng xấp xỉ 23,5 độ, vừa đủ để sinh ra sự luân phiên các mùa, nền tảng của sự sống; Máu mất trung bình khoảng 23 giây để đi hết một vòng trong cơ thể người,...Con số 23 xuất hiện dai dẳng trong sinh học, toán học, lịch sử, tôn giáo, thần thoại... đến mức trở thành một hiện tượng văn hóa đại chúng, và có hẳn tên gọi riêng: “Bí ẩn số 23” (23 Enigma). Liệu có một sự thật lớn đứng sau tất cả, hay đó chỉ là kết quả của thói quen tìm quy luật giữa những dữ liệu ngẫu nhiên, cùng thiên kiến xác nhận trong tâm lý con người? Dù thế nào, Linh cũng lưu dấu các trùng hợp của riêng mình. Từ tiệm sách cũ đến cánh cửa Viện Giải phẫu, những giăng mắc ngẫu nhiên bện vào nhau đã dẫn anh đến con đường này. Là định mệnh hay chỉ là một cách tự thuật, khó mà quả quyết. Chỉ biết rằng, như nét bút bi đã đặt xuống giấy thì không thể tẩy xóa, chuỗi tình cờ ấy, sau rất nhiều những hoang mang bất định, đã vẽ thành một đường rành mạch, và Linh đang và sẽ đi tiếp trên đường đó, như cách anh tỉ mẩn đi nét, liền mạch, dứt khoát.



ĐÊM KHAI MẠC

Xem thêm về nghệ sĩ

bottom of page