
dư cảnh
-
25 tháng 10, 2026
29 tháng 9, 2026
Nguyễn Ban Ga
𝑑𝑢̛ 𝑐𝑎̉𝑛ℎ | 𝑟𝑖𝑝𝑝𝑙𝑒𝑠 𝑜𝑓 𝑡ℎ𝑒 𝑑𝑎𝑦
𝗡𝗴𝘂𝘆𝗲̂̃𝗻 𝗕𝗮𝗻 𝗚𝗮
𝟮𝟵.𝟬𝟵 - 𝟮𝟱.𝟭𝟬.𝟮𝟬𝟮𝟲
_________
Sau mười năm gần như ngưng nghỉ thực hành nghệ thuật thuần túy để tập trung với công việc thiết kế, chế tác đồ gỗ và vật dụng nội thất, Nguyễn Ban Ga trở lại với "dư cảnh" ở manzi, một cuộc mở xưởng gieo neo nơi giao cắt của thiết kế, thủ công, điêu khắc cùng với sắp đặt không gian, ánh sáng và âm thanh.
Khởi phát từ một giãi bày cá nhân, những trăn trở hết sức riêng tư xoay quanh ký ức, mối liên kết trong gia đình, về khoảng cách và nỗi sợ lìa xa, ‘dư cảnh’ khi đã thành hình lại dường như tự trượt đi, theo một cách nào đó mà mang vác thêm được (bất chấp những nghi ngại ban đầu) những lời kể khác. Lời kể vượt khỏi khuôn khổ của hồi ức thân mật hay cái gian nan đơn lẻ từ đời sống thường nhật, để hồi ứng với những diễn biến rộng lớn hơn của xã hội bên ngoài, thông qua những biểu đạt khắc khoải nhưng nên thơ: về biến đổi và kết thúc.
‘dư cảnh’ - một mở xưởng của Nguyễn Ban Ga
Âm thanh: Nguyễn Trinh Thi
Hỗ trợ ánh sáng: Nguyễn Trần Nam.
*Lời cảm ơn: Manzi và nghệ sĩ chân thành cảm ơn mọi hỗ trợ từ gia đình, bè bạn nghệ sĩ, đặc biệt sự kề vai sát cánh từ anh Nam Béo, chị Trinh Thi, ban kỹ thuật siêu nhân Biên, Minh, Tuân.
CÁC TÁC PHẨM
ẢNH TRIỂN LÃM
Những thành tố tạo nên "dư cảnh" gồm ba chất liệu chủ đạo, thoạt trông chẳng hề có liên hệ nào với nhau, thậm chí mang những đặc tính đối nghịch: bê tông nhặt lại từ một công trình bị tháo dỡ, đũa tre được người cha của nghệ sĩ vót tay, và gỗ dán plywood nhuộm màu. Nhưng truy về gốc rễ, cả ba đều gắn với chính ký ức và đời sống riêng của Ban Ga:
bê tông là dấu vết từ thuở thiếu thời đi phụ việc tháo dỡ công trình;
đũa tre là nỗ lực kéo gần, níu giữ mối liên kết cha - con trước nhận thức rằng thời gian, dù tưởng như chảy trôi bất tận, cũng chỉ là một dạng tài nguyên hữu hạn đối với con người;
còn gỗ dán, thứ vật liệu đã trở thành xương sống cho lao động của anh, là định vị và triết lý làm nghề mà Ban Ga lựa chọn và kiên định theo đuổi suốt một thập kỷ qua.
Sự khúc chiết của hình khối, sự va đập và đan cài giữa các chất liệu, cùng phong phú của bề mặt, phom dáng, kết cấu được hiện diện trong tác phẩm, đều là kết quả của cả một quá trình lao động thủ công: những tiếp xúc trực diện qua thao tác cầm nắm, tì miết, ma sát, mài mòn, gọt giũa... tỉ mẩn lặp đi lặp lại. Và bởi thế, thành phẩm không chỉ đơn thuần là một ý tưởng thiết kế được hiện hình, mà lẽ dĩ nhiên còn lưu lại trong mình (dù có thể đã ẩn sâu và thành ra vô hình) những dấu ấn từ cơ thể (mồ hôi, dầu nhờn, ghi nhớ xúc giác trong từng cái chạm) và từ thời gian (với từng lớp chồng lên hay giũa bớt)— trở nên những hằn vết chân thực—cái dư cảnh mà chính người tạo tác không thể rũ bỏ hay tránh thoát.
Không gian manzi giờ đây là một khối vuông và kín đặc bóng tối. Những vật thể được đặt vào đơn lẻ hay theo nhóm trong các vùng sáng, khoảng nhòe, giữa âm thanh dội lên quanh chúng, khi ngẫu nhiên thả giọt đầy nhạc tính, khi lại đối chọi va vấp, khi thắt lại trong một khoảng lặng câm. Tất cả đan cài thành một tổng thể mang sức nén, sự cài chặt vừa vặn như từng mối mộng ghép gỗ. Đẹp, nên thơ nhưng bất an…
Cái nên thơ của vạch sáng mong manh lọt ra từ khe hẹp thành những vệt mờ như một chỉ lối không mấy khả tín.
Cái nên thơ của một chiếc gối gỗ với hình khối uốn cong dịu dàng, mặt gối dệt bằng các đoạn đũa tre vươn ra so le, mời gọi như một nhạc cụ chờ gảy phím.
Cái nên thơ của phoi bào tơi xốp lửng lơ, neo lên khối bê tông nhuộm một sắc xanh kỳ ảo.
Xen cùng với đó…
Cái bất an từ chiếc ghế đôn đổ nghiêng, đèn hắt mạnh thành cả khoảnh sáng loang dội cắt vào tường như từng khối hình biến dạng - bóng đổ ảm đạm và vết tích của một cảnh quan hoang phế.
Cái bất an từ chiếc ghế lắc bất động, như thể bị bỏ rơi, chơ vơ trong vùng sáng lạ.
Cái bất an từ khối bê tông chông chênh cân bằng trên những mẩu đũa gãy, mà dù đã khoác lên vỏ nhuộm mới vẫn không che giấu hết xù xì cốt thép.
Và hoen ửng lên trong luồng sáng ấm như màu nắng lụi: một dự cảm mơ hồ nhưng chắc chắn về sự chia lìa không thể tránh khỏi: ba chiếc đũa cắm xuống khối bê tông như những giọt mưa rơi xuống, tóe lên thành các tia nước nhỏ, loang ra trên bề mặt một gợn sóng tròn, ngay tại một vết lõm còn sót lại từ mũi khoan rút lõi của khối bê tông.
Là hợp lẽ nếu ta thấy trong giọt mưa rơi xuống cái bóng dáng ẩn tàng của sự sống, của thời khắc bắt đầu; nhưng khi lộn ngược lại, ta lại có một hình ảnh gần như liên kết ngay lập tức tới nghi lễ tiễn đưa: nhưng khi lộn ngược lại, ta lại có một hình ảnh gần như liên kết ngay lập tức tới nghi lễ tiễn đưa: "Đũa bông"—đôi đũa bằng tre được vót ngược một đầu tạo ra các xơ tre tơi ra như bông, thường được cắm lên bát cơm lồng cùng quả trứng luộc, để cúng người mới khuất.
Những ý tứ kể trên chỉ là một vài trong vô vàn khả thể của xúc cảm và tưởng tượng, có thể được khơi lên từ dàn cảnh này của Ban Ga. Chỉ cần ngồi xuống, và chờ đợi: những va chạm sẽ loang ra, mất mát và biến đổi rồi sẽ tới, và lìa xa, kết thúc, vốn dĩ cũng chẳng thể dời lại. Cái mất — điều còn, nếu nhìn từ phía đối nghịch đều chung tên gọi phần dư, chẳng hơn gì những gợn sóng từng ngày xao động chỉ để lan ra và lặng tắt.
























